Czy w Norwegii jest możliwość oszczędzania na emeryturę ponad standardowe opłacanie składek emerytalnych? Oczywiście, państwo przygotowało system dobrowolnego indywidualnego oszczędzania na emeryturę, wspierany ulgami podatkowymi. To individuell pensjonssparing – IPS.
Individuell pensjonssparing (IPS) to system indywidualnego oszczędzania na emeryturę, w którym państwo norweskie oferuje zachęty podatkowe w zamian za długoterminowe odkładanie środków. Jest przeznaczony dla osób, które chcą samodzielnie zwiększyć przyszłą emeryturę ponad świadczenia z systemu publicznego (Folketrygden) i ewentualnych emerytur pracowniczych.
Inwestujący mogą liczyć na ulgi, ale czy ta forma oszczędzania ma sens? Czy naprawdę można odłożyć coś na emeryturę i czy ten system jest korzystniejszy niż np. odkładanie pieniędzy na lokatach czy też inwestowanie w fundusze?
Sprawdzamy krok po kroku.
Zasady działania IPS
Sprawdźmy po kolei, co należy zrobić, aby zacząć w ten sposób oszczędzać.
Otwarcie konta i wpłaty
IPS to konto inwestycyjne, a nie zwykłe konto oszczędnościowe. Korzystać z tej formy oszczędzania może osoba pełnoletnia, posiadająca dochód podlegający opodatkowaniu. Wpłat można dokonywać jednorazowo lub w formie stałych zleceń, najpóźniej do ukończenia 75. roku życia.
Ile można wpłacać na IPS?
Od 2026 roku roczny limit wpłat wynosi 25 000 NOK.
Inwestowanie środków
Po wpłaceniu pieniędzy inwestor samodzielnie decyduje, w jakie fundusze (np. akcyjne lub indeksowe) zostaną one zainwestowane. Trzeba pamiętać, by skupić się na wybraniu funduszy o niskich opłatach, bo to konkretnie wpłynie na finalną wypłatę emerytury.
Ulga podatkowa w danym roku
Za każdą wpłatę na IPS inwestorowi będzie przysługiwać odliczenie w zeznaniu podatkowym. Podatek obniża się o 22% wpłaconej kwoty. To oznacza, że przy maksymalnej wpłacie w 2026 roku 25 000 NOK ulga wyniesie 5 500 NOK.
Pieniądze nie do ruszenia
Środki zgromadzone na koncie IPS są zablokowane i nie można ich wypłacić przed ukończeniem 62. roku życia inwestora. Jest jeden wyjątek – przejście na rentę inwalidzką z NAV pozwala na wcześniejsze rozpoczęcie wypłat.
Różnica między starym a nowym systemem IPS
W starym systemie IPS okres wypłat mógł zakończyć się już w wieku 77 lat, jeśi tylko wypłaty rozpoczęto między 62. a 67. rokiem życia. W nowej wersji systemu, wprowadzonej od 2017 roku, zasady są bardziej restrykcyjne: wypłaty muszą trwać minimum 10 lat i mogą zakończyć się najwcześniej w wieku 80 lat.
Elastyczność momentu startu
Jeśli przyszły emeryt zdecyduje się na rozpoczęcie wypłat dokładnie w wieku 62 lat, okres wypłacania siłą rzeczy potrwa 18 lat, czyli w taki sposób, aby „dobić” do wymaganego wieku 80 lat. Warto wiedzieć, że mimo wszystko można opóźnić moment rozpoczęcia wypłat, co pozwoli na skrócenie całego okresu pobierania środków, aż do ustawowego minimum czyli dokładnie 10 lat.
Uwaga, jest wyjątek dla małych kwot (zasada 20% G)!
Istnieje ustawowy minimalny próg rocznej wypłaty, który wynosi 20% stawki G (folketrygdens grunnbeløp, czyli kwoty bazowej norweskiego systemu ubezpieczeń społecznych). Jeśli zgromadzony na koncie inwestora kapitał jest na tyle niewielki, że po rozłożeniu go na obowiązkowe lata roczna wypłata nie przekroczyłaby tego progu, wówczas okres wypłat zostanie odpowiednio skrócony w taki sposób, by roczna kwota wypłaty wynosiła owe 20% G. Oznacza to, że przy mniejszych oszczędnościach nie trzeba czekać kilkunastu lat na wypłatę całości środków.
Podatek przy wypłacie
Pobierane środki (zarówno kapitał, jak i wypracowane zyski) są opodatkowane jako zwykły dochód stawką 22%. Podkreślmy, że nie są objęte wyższym podatkiem emerytalnym. To rozwiązanie pozwala na tzw. symetrię podatkową.
Korzyści z IPS – Individuell pensjonssparing
Zwrot podatku rzędu 22% działa w praktyce jak nieoprocentowany kredyt od państwa. Uzyskane w ten sposób pieniądze można reinwestować.
Brak podatku majątkowego (formueskatt) od zgromadzonych środków. Środki ulokowane na koncie IPS nie wliczają się do majątku netto podatnika i nie podlegają opodatkowaniu majątkowemu.
Brak podatku od zysków w trakcie oszczędzania. Oszczędzający w IPS nie płaci podatku od wypracowanych zysków i odsetek aż do momentu, w którym zacznie wypłacać pieniądze.
Pieniądze zgromadzone na IPS są wyłączone z podziału majątku podczas rozwodu. Mówiąc inaczej oszczędności te należą do konkretnego podatnika i nie stanowią majątku wspólnego ze współmałżonkiem.
Jednakże w przypadku nieszczęśliwego zbiegu okoliczności i zgonu inwestora przed zakończeniem wypłacania wszystkich środków, pieniądze nie przepadają. Środki trafiają do dzieci inwestora (do 21. roku życia w formie rocznej renty), a także do współmałżonka, partnera lub wchodzą w skład masy spadkowej i podlegają normalnemu dziedziczeniu.
Czy IPS nie ma wad? Ma!
Po pierwsze – inwestor nie ma dostępu do swojej gotówki aż do 62. roku życia. Nagłe problemy finansowe? Niestety, z IPS nie da się skorzystać. Jest jednak wyjątek. Przepisy przewidują, że w przypadku wystąpienia niepełnosprawności i nabycia praw do renty inwalidzkiej (uføreytelser) z systemu NAV, posiadacz oszczędności IPS ma się pełne prawo zażądać natychmiastowego rozpoczęcia wypłat z konta IPS, niezależnie od tego, w jakim jest wieku.
Choć korzyści podatkowe są oczywiste, to już historia polskiego OFE pokazuje, że wszelkie zasady, w tym kwestie oszczędnościowe i podatkowe, mogą zostać w przyszłości zmienione przez polityków. Obecnie mamy założenie „zamrożenia” korzystnych zasad oszczędzania w IPS na najbliższe 10 lat od roku bieżącego. Ale czy coś się jednak nie zmieni?…
Kolejne zagrożenie – na starość może się zdarzyć, że te oszczędności zostaną przejęte przez dom opieki. Jeżeli inwestor trafi na starość do domu spokojnej starości (sykehjem), gmina ma prawo pobrać do 85% jego dochodów netto na poczet opłacenia opieki. Wypłaty z IPS są zaliczane do tego dochodu.
Ponadto jeśli masz długi i jednocześnie chcesz oszczędzać to IPS nie jest dla ciebie. Osoby, które zmagają się z długami konsumenckimi czy zadłużeniem na kartach kredytowych, powinny najpierw spłacić zobowiązania, a dopiero potem oszczędzać.
Na koniec – u niektórych dostawców działa automatyczny system (tzw. nedtrappingsplan), który narzuca przeniesienie środków do bezpieczniejszych portfeli w fazie wypłat, co uniemożliwia inwestorowi wybór funduszy. Nie znaczy to jednak , że inwestor ma przez to minimalny wpływ na zarządzanie. Można zachować pełną kontrolę nad portfelem także na emeryturze – wystarczy przy zakładaniu konta uniknąć standardowych profili z automatycznym obniżaniem ryzyka i wybrać u dostawcy profil zarządzany przez klienta (tzw. kundevalgt profil).
Jeśli macie dodatkowe pytania w sprawach IPS, ogólnych emerytalnych lub innych, zapraszamy do kontaktu co dnia w godzinach 8-16 bez umawiania.
Można dzwonić lub przez cała dobę wysyłać do nas zapytania przez formularz kontaktowy.