Emerytury z NAV, emerytury pracownicze, AFP, zasady koordynacji emerytur między państwami UE i EOG… Mieszanie wielu systemów powoduje, że wokół emerytur z Norwegii narasta wiele mitów. Czy naprawdę na emeryturze trzeba na stałe zamieszkiwać w Norwegii? Czy polski ZUS wypłaca obie emerytury razem? Czy można pracować, będąc na norweskiej emeryturze? Czy emeryturę z Norwegii można wypłacić w całości i pobrać ją jednorazowo? Sprawdzamy po kolei.
Nawet doświadczone w załatwianiu sobie wszystkich norweskich spraw urzędowych osoby mają problemy z kwestiami emerytalnymi. Wszystko dlatego, że wokół emerytur z Norwegii narosło wiele mitów i przekłamań, wprowadzając niepotrzebny zamęt.
Dziś rozprawiamy się z drugą porcją mitów, tą, o której wciąż opowiadają nam nasi klienci. Pierwszą część znajdziecie tutaj.
Trzeba mieszkać w Norwegii pół roku lub nawet 12 miesięcy po przyznaniu emerytury
Obowiązek zamieszkiwania w Norwegii po otrzymaniu emerytury to jeden z najczęściej powtarzanych mitów.
Według tej wersji, jeśli ktoś po otrzymaniu emerytury zbyt szybko wyjedzie do Polski, to NAV obniży świadczenie albo odbierze prawo do pełnej wypłaty.
Powiedzmy sobie jasno: to nieprawda.
NAV wyjaśnia, że prawo do alderspensjon buduje się poprzez mieszkanie i pracę w Norwegii. W zakładce o emeryturze „Planlegger pensjon” czytamy: „Du tjener opp til alderspensjon når du bor og jobber i Norge. Du får alderspensjon fra Nav frem til du dør.”
Czyli:
Nabywasz prawo do emerytury, kiedy mieszkasz i pracujesz w Norwegii. Emeryturę z NAV otrzymujesz aż do śmierci.
To bardzo ważne rozróżnienie. NAV nie informuje, że po przyznaniu emerytury trzeba jeszcze mieszkać w Norwegii określony czas. Natomiast informuje jasno, że prawa emerytalne powstają w okresie pracy i zamieszkania w Norwegii, a sama emerytura ma charakter dożywotni.
Na stronie dotyczącej osób mieszkających za granicą NAV podaje: „Hvis du har bodd eller jobbet i Norge før, har du som hovedregel rett til alderspensjon fra Nav„. Czyli:
Jeżeli wcześniej mieszkałeś lub pracowałeś w Norwegii, to co do zasady masz prawo do emerytury z NAV.
Oznacza to po prostu, że przeprowadzka do Polski lub innego kraju EOG nie kasuje wypracowanej emerytury. O wysokości świadczenia decydują:
- zasady naliczania emerytury,
- długość okresów ubezpieczenia / trygdetid,
a nie to, czy po otrzymaniu decyzji o emeryturze świadczeniobiorca „odsiedział” dodatkowy okres w Norwegii.
Ważne, by odróżnić prawo do już wypracowanej emerytury od bieżącego członkostwa w folketrygden.
Czy przy wyprowadzce za granicę mogą zmieniać się zasady dalszego członkostwa w systemie ubezpieczeń społecznych? Tak. Podkreślmy jednak, że to nie
to samo, co utrata już nabytych praw.
Co do zasady wyprowadzka na stałe do innego kraju (pobyt powyżej 12 miesięcy) kończy obowiązkowe członkostwo w folketrygden według wewnętrznych przepisów (folketrygdloven § 2-14). Przepisy koordynacyjne EOG mają jednak pierwszeństwo przed wewnętrznym prawem norweskim – i to one rozstrzygają, którego kraju system ubezpieczeń obejmuje emeryta po wyprowadzce.
Jeśli przepisy koordynacyjne wskazują na norweskie ustawodawstwo, to oznacza to członkostwo w folketrygden i odpowiedzialność Norwegii za świadczenia. Dla emerytów obowiązuje przy tym szczególna reguła — państwo właściwe dla wypłaty emerytury jest też właściwe dla pozostałych świadczeń (m.in. zdrowotnych), a obowiązek składki i prawo do świadczeń idą ze sobą w parze.
Dopiero gdy emeryt zacznie pobierać także polską emeryturę, jednocześnie mieszkając w Polsce, to ciężar przechodzi na Polskę i składkę płaci się tam.
Emerytury z Polski i Norwegii zostaną połączone w jedną i wypłacane przez ZUS
To wyjątkowo szkodliwy mit, ponieważ wprost zniechęca do prawidłowego składania wniosków emerytalnych.
Wynika z obawy, że polski ZUS, który nie jest instytucją cieszącą się dużym zaufaniem Polaków, po prostu „położy łapy” na świadczeniu z zagranicy.
Wyjaśniamy za NAV, że Norwegia poprzez NAV właśnie wypłaca wyłącznie emeryturę opartą na uprawnieniach wypracowanych w Norwegii. Czyli Norwegia płaci za norweską część emerytury, a Polska za jej polską część. Nie ma mowy o wspólnej emeryturze „mieszanej”, którą polski urząd liczy od nowa według własnego uznania.
NAV wskazuje też, że można mieć prawo do emerytury jednocześnie z Norwegii oraz z innego państwa. W praktyce oznacza to koordynację między instytucjami, ale nie połączenie obu świadczeń w jedno.
Tak więc złożenie wniosku przez ZUS nie oznacza utraty kontroli nad emeryturą norweską. ZUS jest w tej sytuacji instytucją pośredniczącą przy przekazaniu dokumentów. Pamiętajmy jednak, że norweską część nadal ocenia i wypłaca NAV zgodnie z prawem norweskim.
Po wyprowadzce z Norwegii można zażądać wypłaty całego kapitału z emerytury
Wyobraźmy sobie, że kończymy pracę w Norwegii, składamy wniosek i wywozimy w walizce wszystkie pieniądze, jakie odłożyliśmy przez lata na emeryturę. Dla wielu osób to piękna wizja ale nieprawdziwa. A przynajmniej częściowo…
Po kolei.
Na początku ponownie przywołamy cytat z zakładki „Planlegger pensjon”: emerytura z NAV jest wypłacana do końca życia („Du får alderspensjon fra Nav frem til du dør„).
Jeszcze bardziej jednoznaczne jest wyjaśnienie w części dotyczącej wyjazdu z Norwegii. NAV odpowiada tam wprost na pytanie, czy można wypłacić całą emeryturę jednorazowo:
Niektórzy zastanawiają się, czy można otrzymać całą emeryturę z folketrygden jako jednorazową wypłatę przy wyjeździe. Nie, nie jest to możliwe – emeryturę można zacząć pobierać najwcześniej w wieku 62 lat. Emerytura jest wypłacana w formie miesięcznej kwoty od momentu rozpoczęcia wypłat i przez cały okres życia.
Zatem emerytura jest wypłacana, tak jak w ogromnej większości krajów świata, jako miesięczna kwota od momentu przejścia na emeryturę do końca życia, bez względu na to, czy dana osoba żyje tylko rok czy dożyje setki. Emerytura z NAV nie jest rachunkiem oszczędnościowym, który można zamknąć i wypłacić przy wyjeździe z Norwegii.
Pamiętajmy jednak o tjenestepensjon (emeryturze pracowniczej) oraz o AFP. NAV traktuje je jako odrębne elementy systemu emerytalnego, niezależne od emerytury z folketrygden – i wskazuje, że o te świadczenia wnioskuje się osobno, u konkretnego dostawcy (tjenestepensjonsordning). Zasady ustala umowa i fundusz, dlatego trzeba je sprawdzić indywidualnie. AFP jest przy tym co do zasady świadczeniem dożywotnim, a nie kapitałem do jednorazowego pobrania.
Ewentualna jednorazowa wypłata dotyczy najczęściej jedynie niewielkich sald emerytur składkowych (innskuddspensjon/fripolise) – i również tu sama przeprowadzka nie tworzy automatycznego prawa do pełnej wypłaty.
W praktyce najważniejsza zasada jest prosta: z NAV nie można żądać jednorazowej wypłaty całego kapitału emerytalnego, bez względu na to czy zamierzamy zostać w Norwegii czy wyjechać z niej na stałe. W przypadku tjenestepensjon (w tym objęta obowiązkiem OTP) czy innych programach pracowniczych trzeba badać warunki konkretnej umowy i konkretnego funduszu, ale sama przeprowadzka nie tworzy automatycznego prawa do pełnej wypłaty.
Po rozpoczęciu pobierania emerytury z Norwegii nie wolno pracować
Ten mit często wynika z tego, że świadczeniobiorcy często mylą zwykłą alderspensjon z innymi świadczeniami, które rzeczywiście mogą mieć ograniczenia dochodowe. Jednak w odniesieniu do standardowej emerytury z NAV przekaz jest bardzo jasny.
W zakładce Alderspensjon NAV podaje, że
Możesz pracować ile chcesz, otrzymując emeryturę z Narodowego Systemu Ubezpieczeń (Nav), bez ryzyka obniżenia wysokości Twojej emerytury.
(Du kan jobbe så mye du vil samtidig som du tar alderspensjon fra folketrygden (Nav) uten at alderspensjonen blir redusert).
NAV wyjaśnia również, że dalsza praca może nawet zwiększyć wypłatę emerytury, bo nowe dochody mogą zwiększać jej podstawę. Oznacza to, że mit o zakazie pracy jest nie tylko błędny, ale wręcz odwrotny do logiki norweskiego systemu.
Jednakże warto pamiętać o pozostałych składowych. NAV podkreśla, że, owszem, inne zasady mogą dotyczyć emerytur od pracodawcy, AFP lub niektórych świadczeń publicznych.
Mimo że można łączyć pracę i emeryturę z Narodowego Systemu Ubezpieczeń (Nav), przepisy dotyczące emerytury mogą się różnić w zależności od pracodawcy.) W tej sprawie należy zwrócić się do swojego pracodawcy lub do zakładowego systemu emerytalnego. (Selv om du kan kombinere jobb og alderspensjon fra folketrygden (Nav), kan det være andre regler for pensjon fra arbeidsgiver.) Dette må du spørre arbeidsgiveren eller tjenestepensjonsordningen din om.
Polska emerytura wypłacana przez ZUS obniży norweską emeryturę, więc lepiej tego nie zgłaszać…
Tak, to naprawdę trudny temat. Ale po kolei.
Sama polska emerytura NIE wpływa na wysokość norweskiej alderspensjon.
Wyjątkiem są świadczenia zależne od dochodu, np. supplerende stønad, których wysokość zależy m.in. od innych dochodów i emerytury z zagranicy (NAV). Dlatego nie warto zatajać polskiej emerytury – dane i tak są wymieniane między instytucjami.
Skoro NAV wypłaca emeryturę za jej norweską część, a inne państwo (w tym wypadku Polska) płaci za swoją część, to sama polska emerytura nie stanowi podstawy do obniżenia norweskiej alderspensjon jako takiej. System działa na zasadzie koordynacji, a nie wzajemnego potrącania świadczeń.
Owszem, NAV może pytać o inne dochody lub świadczenia w określonych sytuacjach, zwłaszcza przy dodatkach, minimalnych poziomach zabezpieczenia lub innych świadczeniach zależnych od łącznej sytuacji materialnej. W zakładce Planlegger pensjon NAV wskazuje na przykład, że supplerende stønad zależy m.in. od różnych innych czynników jak dodatkowe dochody czy wspólne zamieszkiwanie z partnerem.
Nieporozumienia może też budzić kwestia podatków do zapłaty w Norwegii i w Polsce.
To, w którym państwie jesteś rezydentem podatkowym, rozstrzyga art. 4 konwencji Polska–Norwegia o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jeśli według prawa wewnętrznego obu państw jesteś uznawany za zamieszkałego w obu, reguły kolizyjne art. 4 wskazują jedno państwo rezydencji – kolejno według stałego miejsca zamieszkania, ośrodka interesów życiowych, zwykłego przebywania i obywatelstwa (Konwencja Polska–Norwegia, art. 4).
Podwójne opodatkowanie konwencja usuwa metodą proporcjonalnego odliczenia (kredyt podatkowy), działającą symetrycznie: państwo rezydencji opodatkowuje całość dochodu i odlicza podatek zapłacony w drugim państwie od tej samej emerytury, przy czym odliczenie jest ograniczone do wysokości własnego podatku przypadającego na ten dochód.
- Jeśli wg art. 4 jesteś rezydentem Norwegii: polską emeryturę z ZUS wykazujesz w norweskim skattemelding, a podatek zapłacony w Polsce odliczasz w Norwegii (kredittfradrag). Skatteetaten podaje to wprost – kredyt stosuje się, gdy masz emeryturę z innego kraju i zapłaciłeś tam podatek (Skatteetaten – Dobbeltbeskatning); rezydent wykazuje cały dochód krajowy i zagraniczny i może odliczyć podatek zapłacony za granicą (Skatteetaten).
- Jeśli wg art. 4 jesteś rezydentem Polski: emeryturę z NAV (która zgodnie z konwencją może być opodatkowana w Norwegii) wykazujesz w polskim rozliczeniu, a podatek zapłacony w Norwegii odliczasz w Polsce – również metodą proporcjonalnego odliczenia.
Norweską emeryturę z folketrygden opodatkowujesz w Norwegii na zasadach ogólnych, dopóki jesteś tam rezydentem – to nie kildeskatt. Kildeskatt – 15% bez kwoty wolnej, sam podatek bez trygdeavgift – wchodzi dopiero po
zatwierdzonej emigracji podatkowej z Norwegii. Emigracja nie następuje przez samo wymeldowanie – trzeba o nią wnioskować w skattemelding i spełnić warunki (stały pobyt za granicą, pobyt w Norwegii ≤ 61 dni w roku, brak mieszkania w Norwegii; przy stażu ≥ 10 lat dopiero po 3 latach).
Warto czytać oficjalne źródła zamiast słuchać mitów
Norweska emerytura nie działa według zasad poznanych na forach internetowych, tylko według jasno opisanych reguł systemowych. Wszystkie te informacje można znaleźć na stronie NAV. Emerytura może być pobierana również po wyjeździe do Polski; nie można jej wypłacić jednorazowo jako całego kapitału i można ją łączyć z pracą bez automatycznej redukcji świadczenia.
Emerytura norweska i polska nigdy nie zlewają się w jedną wypłatę. Każde państwo liczy i wypłaca własną część.
O emeryturach pisaliśmy już wielokrotnie, więc sprawdźcie nasze pozostałę artykuły:
- Jaka będzie twoja emerytura w Norwegii?
- Emerytura w Norwegii, emerytura w Polsce – dla kogo i jak?
- Wiek emerytalny w Norwegii? Będzie podwyższany!
- Jak oszczędzać na emeryturę w Norwegii – IPS
- Prawdziwe bzdury na temat norweskich emerytur
W razie pytań, problemów czy wątpliwości zapraszamy do kontaktu z nami: telefonicznego lub mailowego.