Rząd Norweski proponuje zmiany, które mogą całkowicie redefiniować pojęcie zwolnienia lekarskiego. Norweski system ma już niedługo promować aktywizację pracowników, motywowanie pracodawców i nadzór państwem od pierwszego dnia nieobecności pracownika. Sykemending, sykepenger – sprawdźmy 5 najbardziej zaskakujących zmian w systemie zwolnień lekarskich.
Pracownik aktywnym partnerem w trakcie sykepenger
Celem proponowanych przez rząd Støre zmian jest wzmocnienie i doprecyzowanie obowiązku współpracy pracownika (medvirkningsplikt). Oznacza to koniec z postawą biernego oczekiwania zarówno pracownika jak i pracodawcy na ostateczny powrót do zdrowia.
Nowe przepisy mają nakładać na chorego pracownika obowiązek dostarczania pracodawcy konkretnych informacji już na samym początku nieobecności.
Zgodnie z projektem, pracownik będzie musiał od początku określić:
- oczekiwany czas trwania nieobecności;
- możliwość wykonywania pracy pomimo choroby (tzw.
funksjonsevne– zdolność funkcjonowania); - propozycji wsparcia ze strony pracodawcy, by chory mógł pracować choć w częściowym wymiarze.
Ta propozycja przenosi część odpowiedzialności na pracownika korzystającego z sykepenger. Ma to być odpowiedź na skargi pracodawców, od lat zirytowanych nakładaniem na nich obowiązku kontrolowania pracownika i stwarzania mu nowych sposobów na pracę.
Inne obowiązki niż w umowie o pracę?
To prawdopodobnie najbardziej kontrowersyjna propozycja. Zakłada ona, że obowiązek współpracy może obejmować tymczasowe (czyli podczas sykepenger) wykonywanie pracy innej niż ta, na którą jest zawarta umowa o pracę.
Logika stojąca za tym pomysłem jest prosta: jeśli pracownik, mimo choroby, zachował jakąś zdolność do pracy, należy ją wykorzystać dla jego własnego dobra. Utrzymanie go w aktywności i w kontakcie z firmą może w niektórych sytuacjach być korzystne dla procesu leczenia.
Nowy obowiązek ma być zapisany w ustawie o ubezpieczeniach społecznych (folketrygdloven), a nie w kodeksie pracy (arbeidsmiljøloven). To posunięcie legislacyjne, które omija sztywne ramy prawa pracy. Może więc oznaczać, że odmowa podjęcia tymczasowo innych zadań, może skutkować utratą prawa do sykepenger.
Nav będzie kontrolować pracownika i pracodawcę
Propozycja zakłada ściślejszą niż dotychczas współpracę trójstronną: pracownik-pracodawca-Nav. Znane już narzędzie to plan powrotu do pracy (oppfølgingsplan). Zgodnie z proponowanymi zmianami, pracodawca będzie musiał wysłać oppfølgingsplan do NAV w ciągu 4 tygodni od rozpoczęcia nieobecności pracownika.
Nav będzie mieć dzięki temu narzędzie do egzekwowania tzw. „wymogu aktywności” (aktivitetskravet). Według rządu do tej pory wymóg aktywności jest niewłaściwie egzekwowany.
Więcej aktywności podczas sykepenger
Jak na razie norweskie statystyki pokazują porażkę systemu w zakresie aktywizacji chorych pracowników. Tylko w 2024 roku w 73% przypadków przyznano zwolnienie z tego obowiązku. Na razie NAV opierał się na ocenie dokumentacji lekarskiej, teraz ma współpracować również z pracodawcą.
Po zmianach – jeśli ostatecznie zostaną zatwierdzone – pracownik będzie musiał wykazywać się aktywnością „w takim stopniu, jak to możliwe”. Stan zdrowia pozwala na pracę godzinę dziennie z domu? Pracodawca ma to umożliwić, a pracownik nie może się od tego obowiązku uchylać.
Konsekwencją braku aktywności ma być po prostu zawieszenie zasiłku chorobowego. Nie będzie to trwała utrata świadczenia, jeśli pracownik zacznie współpracować i podejmie aktywność.
Sfrustrowani pracodawcy i niedoinformowani pracownicy
Badania, takie jak raport Oslo Economics, pokazują, że zarówno pracodawcy, jak i pracownicy często nie są świadomi swoich wzajemnych obowiązków. Około jedna trzecia firm zgłasza, że ich podwładni nie rozumieją swojego obowiązku współpracy.
„Pracodawcy mają wrażenie, że w takich przypadkach zostają sami z zadaniem znalezienia dobrych rozwiązań i domagają się, aby lekarz wystawiający zwolnienie lub NAV w większym stopniu informowali chorych o ich obowiązku współdziałania.”
Tak więc proponowane zmiany nie mają na celu jedynie dodania nowych powinności. Ich celem jest uporządkowanie systemu, aby stał się on przejrzysty i sprawiedliwy dla wszystkich.
W pigułce
Zmiany ważne z punktu widzenia pracownika:
- pracownik będzie mieć obowiązek wcześniej i bardziej szczegółowo informować pracodawcę o swojej zdolności do pracy, przewidywanym czasie nieobecności i potrzebach;
- pracownik winien wykazać się gotowością do podjęcia tymczasowo innej pracy;
- aktywność zawodowa musi być odpowiednia do możliwości, a nie tylko wykazywana w minimalnym zakresie;
- brak współpracy = wstrzymanie zasiłku, ale wypłata sykepenger zostanie wznowiona, gdy pracownik zacznie ponownie współpracować.
Zmiany z punktu widzenia pracodawcy
- Wyraźny obowiązek rozważenia także trwałych dostosowań w miejscu pracy, a nie tylko tymczasowych.
- Wysyłka oppfølgingsplan do NAV już po 4 tygodniach nieobecności pracownika.
No i najważniejsze – kiedy zmiany wejdą w życie? I tu na razie pewności nie ma, łącznie z tym, czy wszystkie zmiany zostaną uwzględnione w nowych przepisach. Zatem, póki co, trzymamy się startych zasad korzystania ze zwolnień lekarskich.
W przypadku pytań lub problemów z sykepenger, NAV lub pracodawcą zapraszamy do kontaktu telefonicznego, mailowego lub przez poniższy formularz kontaktowy.